Thứ Năm, 4 tháng 7, 2019

NGÀY ẤY ...

     Ngày ấy đã trôi qua gần 1/2 thế kỷ . Ngày ấy vì thời cuộc tôi đành lìa xa ngôi trường Trần Quý Cáp thân yêu . Ngày ấy vào những năm 60 , tôi đang theo cấp học phổ thông đầy ắp những kỷ niệm khó quên của thời niên thiếu ; những dấu ấn khó phai của lứa tuổi trở mình làm người lớn , lớn xác nhưng chưa đủ khôn ... Đặc biệt với Thầy Dương Ngọc Tạo , " ngày ấy " của tôi vớiThầy đã trở thành huyền thoại đối với tôi trong suốt quãng đời sau khi rời trường trung học . Chính Thầy đã khơi nguồn chỉ lối cho tôi con đường tư duy đa phương , trái chiều . Thầy tôi cũng như những người làm giáo dục thời ấy đều đi theo đường hướng khai phóng rộng mở . Riêng đối với môn Văn , vấn đề nào không giải quyết được trong chính khóa thì Thầy đưa qua ngoại khóa thường là dưới hình thức thuyết trình . Nhớ một lần , Thầy đã giao cho tôi thuyết trình về vấn đề CAO BÁ QUÁT , CÁCH MẠNG HAY PHẢN LOẠN ? Đó là câu chuyện mà cũng là kỷ niệm khó quên trong đời tôi .

    Ngày ấy tôi đang học lớp đệ tứ . Trước một trọng trách được Thầy tín nhiệm giao phó , tôi không thể không hoang mang lo sợ . Nhưng sau đó tôi bình tâm trở lại khi nhớ tới lời khuyên của Decartes : " Có phương pháp thì dù không có tài năng cũng làm được việc ". Công việc đầu tiên là tôi đến nhà Thầy học phương pháp lập văn bản thuyết trình . Am hiểu toàn bộ ý nghĩa của đề tài là vấn đề nan giải nhất . Đó là việc mà tôi phải tự mình làm tự mình hiểu rồi tự mình trình bày một cách thuyết phục trước lớp . Muốn tìm hiểu thấu đáo vấn đề Thầy bảo tôi phải chẻ nhỏ thành nhiều câu hỏi :
   - Khái niệm cách mạng là gì ? ( theo quan điểm đông và tây )
   - Phản loạn là gì ?
   - Tư tưởng của  Cao Bá Quát
   - Tình hình chính trị xã hội đương thời
   - ...

     Sau khi ở nhà Thầy về tôi bắt mình phải triền miên suy tư về các vấn đề trên bất kể đang làm công việc gì ! Vấn đề nào chưa hiểu tường tận tôi tra cứu tài liệu tham khảo . Trước mặt tôi là hai chồng sách tham khảo do các bạn cung cấp theo chỉ đạo của Thầy . Nếu không làm tròn phận sự tôi cảm thấy có lỗi với Thầy tôi và phụ lòng các bạn của tôi . Sự thành công của buổi thuyết trình này tùy thuộc vào sự hô ứng , tâm truyền giữa Thầy và trò . Bản thân tôi theo gơi ý của Thầy ,  cũng mượn ở thư viện một số tác phẩm của các tác giả như : Phạm văn Diêu , Phạm Thế Ngũ , Dương Quãng Hàm , Nghiêm Xuân Hồng , Nguyễn Mạnh Côn .  Một lần nữa tôi được Thầy giảng sâu sắc về một trang sử triều đại nhà Nguyễn  -Tự Đức - thời Cao Bá Quát .
 Đó là :
   - Cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương do Lê Duy Cự cầm đầu và Cao Bá Quát làm quân sư xảy ra dưới thời Tự Đức .  Cao Bá Quát ra đời Khi Vua Gia Long đã vững vàng nghiệp đế . Ông vua này có công đưa giang sơn về một mối ; thống nhất lãnh thổ nhưng chưa thống nhất được nhân tâm .
  - Đất nước hòa bình nhưng chưa thái bình ! Ấy là do chính sách phân biệt Bắc Nam  và sự trả thù hèn hạ với nhà Tây Sơn . Đến thời Minh Mạng , Thiệu Trị , nhờ có văn học và biết vận dụng tư tưởng Tống Nho nên đất nước có phần ổn định về nội trị song do vụng về trong đối ngoại nên mắc phải những sai lầm trầm trọng .
  - Đó là chính sách " bế môn tỏa cảng " và giết hại giáo dân . Đến thời Tự Đức thì chẳng những không cải cách được gì mà còn bảo thủ lạc hậu nữa . Ngay việc Tự Đức lên ngôi cũng là mầm mống " huynh đệ tương tàn " , " nồi da xáo thịt " . Theo di chiếu của Thiệu Trị thì Hồng Bảo là  con trưởng được nối ngôi nhưng Hồng Nhậm cải di chiếu và lên ngôi lấy hiệu là Tự Đức . Hồng Bảo là người có tư tưởng tiến bộ , có óc duy tân , có chí hướng giao thương với Tây phương , gây thanh thế trên vũ đài quốc tế lại bị Hồng Nhậm  ( Tự Đức ) giam cho đến chết  .   -Trong 36 năm trị vì ( 1847- 1883) , Tự Đức không làm được gì ích nước lợi dân mà còn làm mất từng phần lãnh thổ và làm cho dân khổ trong vụ xây " Vạn niên cung " . Tự Đức là một ông Vua nhu nhược , ích kỷ , đớn hèn . Khi tướng Hoàng Kế Viêm dâng sớ xuất quân , Tự Đức phê vào sớ : " Nay chiến tranh , mai lại chiến tranh , chiến tranh hoài mà không thắng thì còn đất đai mô cho mẹ con Trẩm ở " .
   - Tự Đức suốt ngày xướng họa văn thơ với các cận thần dua nịnh , bỏ mặc cho quan lại đục khoét công quỹ ; hoàng tộc lộng hành . Đời sống của lương dân càng ngày càng trở nên bức bách , bần cùng , đói khổ. Giặc cướp nổi lên tứ tung.
   -  Trong tình hình đất nước lầm than như vậy buồn thay cho một số người được mệnh danh là kẻ sĩ vẫn cúc cung phụng sự cho triều đình vì bà lợi danh . Chẳng phải " hễ ra khỏi bụng mẹ là có vua để thờ " . Vua thì cũng có hôn quân . Đâu phải lúc nào cũng " sắp hai chữ quân thân mà gánh vác " . Điển hình cho loại trí thức này là Nguyễn Công Trứ - người sống đồng thời với Cao Bá Quát . Cao Bá Quát có tư tưởng tiến bộ , có tầm nhìn chiến lược về tương lai đất nước , có tâm huyết canh tân đổi mới .
 
    Thông thường những cá thể đột biến như Cao Bá Quát không chịu ép mình theo lề thói của xã hội vạch sẵn mà luôn luôn muốn thoát ra khuôn khổ và vươn lên tìm chân trời mới . Đó là nguyên động lực để tiên sinh gia nhập cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương . Khởi nghĩa Mỹ Lương thất bại , cả dòng họ của Cao Bá Quát bị tru di tam tộc . Riêng Cao tiên sinh bị bắt bỏ củi đem về kinh để chịu  hành hình  . Các sử thần của vua thảy đều cho đây là cuộc phản loạn . Ngay cả Trúc Khê Lê Văn Triện ( làm việc ở Viễn Đông Bác cổ ) cũng dựa vào sử sách mà cho rằng khởi nghĩa Mỹ Lương " là việc cuồng vọng của nhà văn sĩ họ Cao bất đắc chí chứ không phải là việc do một cái tư tưởng cách mạng sản sinh ra ".
     Nếu cho rằng cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương chưa đầy đủ ý nghĩa để gọi là cách mạng thì hành động của Cao Bá Quát xuất phát từ tư tưởng cách mạng , từ  một tấm lòng với dân với nước . Tấm lòng đó được bộc bạch trong bài thơ ( * ) chữ Hán được diễn xuôi như sau :
    Ta sinh ra vốn không phụ với nước non này 
   Trời đất vô tình với ta không biết bao nhiêu nữa 
   Vĩnh biệt buồn nghe khúc ca Nam phố 
   Về làng nên đọc bài ca khải hoàn 
   Nước cũ ngàn năm còn lại tinh túy thiêng liêng 
  Một bước ra đi khách anh hùng uống nhiều hận 
   Lạy tạ miếu đường suốt ngày cảm động 
   Cây lá xưa vẫn như cũ nở cành hoa ngày nay 


  Đây là một văn liệu hiếm hoi do cụ Ngô Tất Tố phát hiện và đăng trong " Văn học tạp chí " ( 1939) .

  Nhà phê bình văn học Phạm văn Diêu đã thấu hiểu được tấm lòng của Cao Chu Thần bằng nhận xét : " Thật đáng trách cái chế độ hà khắc , trong giai đoạn suy vong lại càng ác liệt  đến không dung dưỡng một tâm hồn mẫn tiệp , ham sống - đó cũng là cái sống bền bĩ , muôn đời mà cũng là những gì tiêu biểu cho quyền sống con người nghìn thuở hướng vươn lên" .

     Trên đây là phần khái quát nội dung văn bản thuyết trình . Bước tiếp theo là học thuộc văn bản và bước cuối cùng là tập diễn thuyết . Nhờ lời khuyên của cụ Nguyễn Hiến Lê trong cuốn " Nghệ thuật nói trước công chúng " nên tôi vừa đi vừa trình bày văn bản trong một rừng thông vắng vẻ suốt mấy ngày liền và kết quả mỹ mãn . Buổi thuyết trình diễn ra song suốt . Cử tọa chăm chú lắng nghe , thảo luận sôi nổi , tranh luận nảy lữa .
    Cũng với đề tài này , sau khi tổ chức thuyết trình thành công tại lớp Tứ 3 của tôi , Thầy Dương Ngọc Tạo tổ chức thuyết trình mẫu cho cả khối đệ tứ . Mỗi lớp cử một số học sinh ưu tú tham gia để học tập rút kinh nghiệm về tổ chức cho lớp mình !
  Điều thú vị hơn nữa là cũng đề tài đó và cùng nội dung văn bản đó , tôi thuyết trình một lần nữa tại giảng đường phân khoa Văn khoa & và khoa học nhân văn Viện Đại học Vạn Hạnh dưới sự tổ chức của giáo sư Doãn Quốc Sỹ . Doãn Quốc Sỹ là là một nhà văn kiêm giáo sư đại học , được viện ĐH Vạn Hạnh mời giảng dạy giáo trình văn học và những vấn đề văn học .

      Sau hai sự kiện trên tôi đã càng trở nên dạn dĩ , hùng biện từ " ngày ấy " - cái ngày được Thầy Dương Ngọc Tạo khai thông , mở lối đi trên con đường nghiên cứu . Sự học phải gắn liền với nghiên cứu ; không nghiên cứu thì chưa thể nói là học !
 Dumas Père có một câu nói trứ danh : " Khi lớp học của con đã mãn thì sự học của con mới bắt đầu " . Thầy Dương Ngọc Tạo giống như một thiền sư lựa cho đúng  lúc nhân duyên thời tiết truyền tâm ấn , giao cho đệ tử một thoại đầu, để cho đệ tử tự mình vén mở chân lý !


Chú thích :
  ( * ) Khi đoàn giải tù đi ngang qua làng Bố Vệ ( Thanh Hóa ) Cao Bá Quát chợt trông thấy đền Vua Lê Thái Tổ bèn xin vào miếu để tế tam sinh . Trước linh vị của Vua Lê Thái Tổ , Cao Bá Quát cảm xúc ứng khẩu đọc bài thơ cảm động này !

Thứ Ba, 5 tháng 3, 2019

NHÂN ĐỌC BÀI THƠ " XƯỚNG CA VÔ LOÀI " CỦA NHÀ THƠ THÁI BÁ TÂN

      XƯỚNG CA VÔ LOÀI
Một người bắt người khác
Tâng bốc mình đến trời
Là biểu hiện thấp kém,
Ngoi mãi chửa thành người.
Thằng Ủn là như vậy.
Thế mà ở nước ta
Một ca sĩ xúc động
Khi được hắn tặng hoa.
Bắt hát thì đành hát,
Vì mình là ca nô.
Hát xong thì nên biến,
Còn mở miệng làm trò.
Hay không lẽ không biết
Rằng bàn tay trao hoa
Dính máu người vô tội,
Cả máu người trong nhà?
Người nghệ sĩ chân chính
Không phụng sự độc tài.
Vì đó là thân phận
Của xướng ca vô loài.
*
Cô, nghệ sĩ của đảng,
Không phải của nhân dân.
Hãy đem danh hiệu ấy
Khoe với đảng, nếu cần.

   Thái Bá Tân là một nhà thơ , nhà văn , nhà dịch thuật được rất nhiều người ngưỡng mộ . Thơ của ông là thơ thế sự viết bằng thể thơ 5 chữ . Nguồn mạch cảm xúc của bài thơ trên xuất phát từ cảm xúc lạc loài , khác lạ của một nữ ca sĩ " vẫn chưa hết xúc động khi bất ngờ được Kim Jong Un tặng hoa , sau khi cô hát khúc ca " Đam mê" bằng tiếng Triều Tiên . Cô còn cho biết " đã hát nhiều lần trong nhiều cuộc tiếp đón nhiều nguyên thủ quốc gia nhưng chưa bao giờ đong đầy cảm xúc như hôm nay . Cảm xúc đặc biệt này đã truyền cảm hứng cho nhà thơ Thái Bá Tân sáng tác bài " xướng ca vô loại " .

       Nhân có cuộc họp thượng đỉnh Mỹ - Triều về giải giới hạt nhân , tổ chức tại Hà Nội , chủ tịch Bắc Hàn mới có dịp tới Việt Nam . Chủ tịch VN chào mừng  bằng một tiệc quốc yến . Chương trình văn nghệ có sự góp mặt của nhiều nghệ sĩ , trong đó có ca sĩ Thái Bảo - người hát ca khúc " đam mê bằng tiếng Triều Tiên " . Ngay cái tựa đề bài thơ cũng đủ làm cho người đọc tò mò ngạc nhiên lẫn thắc mắc . Bởi cụm từ xướng ca vô loại từ lâu đã trôi vào quên lãng...Ngược dòng lịch sử , loại hình ca hát , diễn xướng đã xuất hiện vào thế kỷ thứ III. Đến đời vua Lý Thái Tông được công nhận là bộ môn nghệ thuật . Rồi đến đời Vua Lý Thánh Tông bộ môn này không những phổ biến trong dân gian mà còn được trọng vọng trong chốn cung đình . Thế nhưng vào thời hậu Lê độc tôn Nho giáo ( do bọn ngụy Nho chủ trương ) cho rằng những người xướng ca , diễn tấu không nằm trong 4 nghề ( sĩ , nông , công , thương ) nên gọi là "vô loại " . Bọn Vua quan ngụy Nho nhà Lê rẻ rúng , coi khinh cả dòng họ , con cháu của những người này . Họ còn liệt những người ca hát , diễn tấu vào hạng cờ bạc , rượu chè , ác nghịch ,... nên cấm đi thi , không được lấy người quyền quý . Từ đó , dần dần dân chúng  bị ảnh hưởng nên có thói quen ác cảm với người làm nghề ca hát . Sau này , xã hội ngày càng rộng mở , phóng khoáng và bộ môn nghệ thuật sân khấu ngày càng phát triển và được tôn vinh .
   Một lý do khác ngoài lý do không có tên trong 4 nghề là việc đóng  vai " treó hèo " trên sân khấu : hôm nay đóng vai cha , ngày mai đóng vai chồng , ngày kia đóng vai con , vv... nên bị gọi là " vô loại " !
 Có lẽ tựa đề bài thơ " xướng ca vô loại " của tác giả Thái Bá Tân nằm trong ngữ nghĩa thứ hai này . Về phương diện nghệ thuật , việc nhập vai đóng giả là điều kiện cần và đủ . Vì nghệ thuật mà các nghệ sĩ phải nhập nhiều vai , có khi trai giả gái , khi thì gái giả trai , .. Nhập vai rồi phải diễn sâu mới hay . Ca sĩ Thái Bảo đã nhập vai người con dân của Bắc Hàn , của 3 đời lãnh tụ họ Kim khi hát ca khúc " Đam mê " ! Cô hát quá hay nhờ cô diễn sâu khiến Kim Jong Un ngồi xem xúc động ra mặt . Và sau đó ông ta đã tặng hoa ca sĩ với lời cảm ơn !
    Điều khác thường là khi rời khỏi sân khấu mà cô vẫn CÒN MANG THEO VAI DIỄN . Nên Thái Bá Tân phải khinh ghét :
        " Bắt  hát thì đành hát 
          Vì mình là ca nô 
          Hát xong thì nên biến 
          Còn mở miệng làm trò "
 
Ca sĩ Thái Bảo đã đạt danh hiệu " Nghệ sĩ Nhân dân " và hiện là ca sĩ của nhà hát ca múa nhạc VN . Tên tuổi của cô luôn gắn liền với nhiều ca khúc " cách mạng " . Gọi cô là văn công  hay ca nô thì cũng thế thôi ! Đã là văn công thì phải hát theo chỉ thị của tuyên giáo . Chỉ có những nghệ sĩ chân chính mới có được những hoạt động văn nghệ tự do , chân chính . Nghệ sĩ chân chính là những nghệ sĩ không bán mình cho ai cả - không nhận lệnh của ai trong sinh hoạt sân khấu - chỉ hát bài mình thích , diễn vai mình thích !
     
          Người nghệ sĩ chân chính 
          Không phụng sự độc tài 
          Vì đó là thân phận 
           Của xướng ca vô loài 

   Phụng sự độc tài , suy tôn kẻ ác , tụng ca cái xấu , ... thuộc về thân phận của kẻ tự đánh mất chủ quyền bản thân . Hàng triệu người dân Bắc Triều Tiên bị đói rách trong khi lãnh tụ , quan chức cao cấp thì chẳng những no thừa mà  lại còn có cả 1 lữ đoàn nữ binh xinh đẹp " phục vụ niềm vui " ! Những vụ thanh trừng , xử tử đẫm máu từng diễn ra  ở Bắc Hàn lẽ nào cô ca sĩ Thái Bảo lại không biết ! Vậy hà cớ gì lại " vẫn chưa hết xúc động " , " vẫn đong đầy cảm xúc " khi được lãnh tụ này tặng hoa ?!
     Ca sĩ Thái Bảo mang danh là Nghệ sĩ Nhân dân mà lại gần Đảng hơn gần dân . Phải gọi cô là ca sĩ của Đảng mới đúng . Gọi cảm xúc của cô là cảm xúc lạc loài là vì vậy  !

            " Cô , nghệ sĩ của Đảng 
             Không phải của nhân dân 
             Hãy đem danh hiệu ấy 
             Khoe với Đảng , nếu cần  "

Thân phận của xướng ca vô loài cũng như thể mệnh của giới Văn nghệ sĩ nói chung thật là chông chênh , chìm nổi . Nếu bảo vệ chính kiến , lên tiếng chống bất công , độc tài thì dễ gặp phiền hà , nguy hại . Còn nếu buông mình  làm công cụ ru ngủ quần chúng thì chịu mang tiếng ca nô , văn nô ...

 Phàm ở đời , để độ nhật mưu sinh phải có một nghề . Nghề nào cũng tốt quý hồ giữ được cái đạo , cái hạnh của nghề đó . Không có nghề xấu chỉ có con người làm cho nghề xấu . Thông điệp của bài thơ phải chăng muốn nhắc nhở mọi người hãy làm chủ bản thân , đừng đánh mất chủ quyền bản thân để rồi cam tâm làm nô lệ !
           


Thứ Sáu, 22 tháng 2, 2019

SỐNG TRONG HIỆN TẠI

                                                                      Phạm Đạt Nhân 
                                                           
                                           Không tại là không ở đây 
                                         Tự tại là ta có mặt ở đây bây giờ 
                 

 Chào mừng lễ hội Quán Thế Âm Ngũ Hành Sơn , ta hãy lắng lòng " Hành thâm Bát Nhã " thực hành chánh niệm để được an vi tự tại . Bởi vì Bồ Tát Quán Thế Âm còn có danh hiệu là Quán Tự Tại Bồ Tát Tâm tự tị cũng là tâm chánh niệm . Sống trong chánh niệm tức là sống trong hiện tại - bây giờ và ở đây -

   Trạng thái tâm lý của ta thường hay bị phóng tâm chạy theo một cái gì đó hoặc để tâm dong ruổi về miền quá khứ xa xôi . Tâm như vậy gọi là tâm bất tại hay vọng tâm . Từ đó chúng ta thường " ở không yên ổn , ngồi không vững vàng " - đi như bị ma đuổi - sống say chết mộng ! Ấy là vì tâm không chánh niệm . Cứ nhìn dòng người giao thông trên đường phố , ai nấy đều căng thẳng , hối hả ,...Vì sao như vậy ?Phải chăng vì họ tập trung tâm trí vào điểm đến ( sở làm , điểm hẹn ,..) mà ít khi ý thức chú tâm đoạn đường mình đang đi . thật ra đi cũng hạnh phúc như đến  Muốn hưởng hạnh phúc trên đường đi thì tâm phải chánh niệm  . Chánh niệm là trạng thái tâm lý không bị phân tâm , không thất niệm hay vọng niệm . Chữ VỌNG được cấu tự bởi chữ vong ( mất ) và chữ tâm . Còn chữ NIỆM  được cấu tự bằng chữ  kim ( hiện tại ) và chữ tâm . Tâm thường trú trong hiện tại gọi là tâm tại . Tâm thất tán gọi là tâm bất tại . Chánh niệm là điều tâm về với hiện tại . Phàm làm bất cứ chuyện gì mà không ý tứ , bị phân tâm thì cũng thất bại  . " Tâm bất tại yên thị nhi bất kiến , thính nhi bất văn  , thực bất tri kỳ vị " ( Tâm không tại thì nhìn mà chẳng thấy , nghe mà không hiểu , ăn mà chẳng biết mùi vị ) .
    Sống trong tỉnh thức là sống trong chánh niệm , an trú trong từng phút giây của hiện tại . Nếu không như thế là sống say chết mộng . Tiếp xúc sâu vào hiện tại mới thực sự cảm nhận được sự nhiệm mầu của cuộc sống , mới thưởng lãm được vẻ đẹp của đất trời : một áng mây trôi , một bông hoa nở , một cánh chim bay ,...Nghe và nhìn trong chánh niệm thì mọi âm thanh , mọi hình ảnh nào cũng ươm đầy sức sống diệu kỳ !
 .Thông thường ta không an trú trong hiện tại mà hoài vọng một quá khứ xa xăm hoặc dự phóng một tương lai xa vời .. Trong truyện Kiều có hai câu thơ mô tả trạng thái phân tâm của Kiều :
   Tưởng bây giờ là bao giờ 
Rõ ràng mở mắt còn ngờ chiêm bao 
  Mở mắt ra rồi mà mà vẫn không biết mơ hay thực
  Quá khứ đã đi qua .Tương lai chưa đến .Hiện tại có ở đó mà không biết là thật hay không thật . Khi ta chớp mắt một cái thì cái chớp mắt liền đi vào quá khứ . Và khi chưa chớp mắt thì nó còn nằm ở tương lai . Heidegger đã nói : " Thời gian tính là yếu tính của thời gian khi tương lai đi vào quá khứ đúng lúc nó vừa tới hiện tại " . Vậy hiện tại người ở đâu ? Ở trong những khoảnh khắc mà ta thật sự sống một cách an nhiên tự tại
  Có người hỏi Thiền sư Thiền Lão :
 " Hòa Thượng ở núi nầy bao lâu rồi ?
 Thiền sư trả lời :
"Đản tri kim nhật nguyệt
Thùy thức cựu xuân thu "
Sống hôm nay biết hôm nay
Còn xuân thu trước ai hay làm gì )
Lại hỏi : Ngày ngày hòa thượng làm gì ?
Trả lời :Thủy trúc hoàng hoa phi ngoại cảnh
            Bạch vân minh nguyệt lộ toàn chân
   ( Trúc biết hoa vàng đâu ngoại cảnh 
   Trăng trong mây trắng hiện toàn chân )
 Khi tiếp xúc sâu vào hiện tại cuộc sống thì tất cả pháp đều là phật pháp . Tâm rỗng , lặng thì Phật tính hiển lộ :
            Nghìn trùng có nước nghìn trăng hiện 
           Muôn dặm không mây muôn dặm trời 

 Có một nhà thơ đã cảm nhận sâu sắc được tính nhân duyên giữa tâm và cảnh bằng những vần thơ sau :
        Bởi vì mắt thấy trời xanh
       Cho nên mắt cũng long lanh màu trời 
       Bởi vì mắt thấy biển khơi
       Cho nên mắt cũng xa vời đại dương

 Bốn câu thơ nói lên sự tương duyên tương hợp giữa tâm và cảnh : Mắt có thấy được màu thiên thanh của da trời thì màu trời mới long lanh trong mắt; bởi vì mắt có phóng ra xa tầm đại dương  dịu vợi thì mắt mới đong đầy sát hải biếc xanh ngàn trùng .
   
     Đối với quá khứ ta có thể nâng niu hoài niệm chứ không thể sống mãi với nó được vì nó trôi chảy tương tục như một dòng nước. Ta không thể tắm hai lần trong một dòng sông . Đối với tương lai ta có thể hoạch định rất đẹp các dự án để khỏi bị động vì " ai không lo xa ắt có buồn gần . Dù vậy cũng không thể sống với tương lai vì nó chưa đến . Nghĩ và chuẩn bị cho tương lai là việc làm khôn ngoan nhưng nếu ta chỉ biết có tương lai thì chẳng khôn ngoan chút nào . Một nhà văn Nga đã nói : " Chúng ta phải sống chứ không phải chuẩn bị sống ". Sống thật sự là sống trong mỗi phút giây hiện tại bây giờ và ở đây .
 Có một mẫu đối thoại thú vị của hai mẹ con bàn về vấn đề hạnh phúc .
 Charles Black- một chính khách và cũng là nhà ngoại giao người Mỹ thành công cả ngoài đời và trong gia đình , thuở nhỏ một lần hỏi mẹ :
" Mẹ đã bao giờ hạnh phúc nhất ?"
Bà mẹ trả lời :
 " Ngay lúc bây giờ đây "
- Thế trước kia mẹ có hạnh phúc không ?
- Trước kia là trước kia ;  khi trước mẹ đã hạnh phúc . Giờ đây mẹ cũng hạnh phúc . Chúng ta chỉ có thể thật sự sống khi chúng ta đang sống . Vì thế với mẹ lúc nào cũng là giây phút hạnh phúc nhất .
   
       Vậy , phải chăng  :
            Quá khứ thì đã đi qua 
          Tương lai chưa đến biết là về đâu 
           Chi bằng hít thở cho sâu 
          Sống trong hiện tại nhiệm mầu phút giây !