Vô đề

          Từ hoang sơ trần thế vốn buồn tênh 
          Mưa nguồn tuôn thác đổ xô ghềnh 
          Mây ngũ sắc kết nên hình vân cẩu 
          Màu thời gian bạc thếch vết thương đau . 

Nhãn tuyến giang hồ trong ca từ nhạc Trịnh công Sơn

   Thiên thu là một con  đường không có bến bờ . Thiên thu là thiên thu . Con đường của thiên thu là vô định . Phận người như cánh bèo trôi giạt không biết đi đâu và về đâu . Nhãn tuyến giang hồ của Trịnh công Sơn không có biên cương giới mốc . Không gian vô cùng vô tận và thời gian vô thỉ vô chung nằm chung một trật . Thấy được nhãn tuyến giang hồ của Trịnh ta sẽ hiểu được rằng Trịnh không có tình yêu đôi lứa  mà chỉ có tình đời tình người .
    Bến và bờ là nơi dừng chân ta nghỉ tạm . Do tâm thức phân biệt mới chia ra bến nọ bờ kia . Nỗi buồn ly cách , nỗi khổ phân ly bắt đầu từ sự phân biệt bến nọ bờ kia . Đời không ly mà biệt . Trên con đường về với thiên thu chúng ta hãy " tan biến vào nhau thành một khối bến bờ không còn chia lìa nữa " ( TCS ) . Trong Em không có trí nhớ về bến . Trong tôi mất hết trí nhớ về bờ .
   " Tôi là bờ Em ra đi . Em là bến tôi ghé lại .Con đò ghé qua bờ nầy bờ nọ nhưng sẽ đậu lại ở bờ kia " ( TCS - Đò đưa ). Mục ' Đò đưa " trong " Sóng nhạc "như muốn đánh thức những con đò ngái ngủ bên sông . Cái đáng trân quý của con đò là đưa khách sang sông . Khách sang sông có nhớ ông lái đò hay không thì mặc . Ông lái đò thì chẳng buồn trách khách sang sông . Chấp nhận người phụ ta chứ ta không phụ người . Dù có ăn phải trái cấm hay không thì khổ đau cũng đã  từng có mặt . Trịnh công Sơn tự thú đã nuốt những giọt nước mắt để tâm tình về những giọt nước mắt . Bài " Ướt mi ' là trường hợp như thế . Sau " Ướt mi " là " Những giọt lệ buồn " , " Giọt lệ thiên thu " . Từ thiên thu trần thế đã buồn tênh ( Au commencement était ennui ).
    " Người Em thương mưa ngâu hãy khóc sầu nhân thế ..." .Ca sĩ Thanh Thúy đi hát ở phòng trà kiếm tiền về nuôi mẹ ( bị bệnh lao nằm nhà chờ con ...).Và  giọng ca  liêu trai   đầy tâm sự ấy như những lời than khóc dội vào trái tim non trẻ của TCS:
 " Người ơi nước mắt hoen mi rồi
 Đừng khóc trong đêm mưa , đừng than trong câu ca
  Buồn ơi trong đêm đen
 Ôm ấp dùm ta nhé "

 Giọt lệ thiên thu như một nỗi ám ảnh khơi nguồn trong vô thức sáng tác của Trịnh .
"Sống có bao năm vui vui buồn buồn người người ngợm ngợm .
 Sống chết mong manh như thân cỏ dại mọc đầy núi non ..."
  Nhưng dù sao cũng tạ ơn đời đã cho ta niềm vui và nỗi buồn , cho ta tiếng nói có lúc vui tươi có lúc ngậm ngùi . TCS nói : " Xin cám ơn cuộc đời và cảm ơn tất cả mỗi chúng ta đã CÓ MẶT một ngày bên nhau .

Nhãn tuyến giang hồ của TCS không có biên giới . biên cương giới mốc do con người đặt ra xuất phát từ cái nhìn phân biệt và từ đó bày ra đủ thứ nguy hiểm chết người : Chủ nghĩa , chiến tranh , khủng bố , chết chóc , nghèo khổ ...
   " Lớp lớp biên cương tình chật hẹp
     Mùa xưa thông cảm đã qua rồi
     Qua rồi thuở ấy tình sâu nặng
  Trăng vẫn còn nguyên nụ bán khai " ( Vũ Hoàng Chương )
  Từ nhãn tuyến giang hồ đó , trong nhạc Trịnh không có tình yêu đôi lứa mà chỉ có tình đời , tình người . Nhiều người cho rằng nhạc TCS phần lớn là tình ca . Thật ra phần lớn là tâm ca . Bởi vì tác giả tình tự với cuộc đời mà đối thoại với người yêu . Đối thoại với Em ( viết hoa ) hay tình tự cùng Em bởi vì Em là hồng nhan tri kỷ ; vì Em có thể nghe ra hoặc hát ra tâm sự đời ta . TCS muốn làm một " Hoàng Tử Bé " ( Le Petit Prince )- một nhân vật cuả Saint Ext - phủ sóng yêu thương lên cả hành tinh của riêng mình . Em và ta đối thoại mà ta nói với chưa hẳn là người yêu ta hoặc người  ta yêu . Trong cuộc rong chơi hành tẩu giang hồ ta gặp người nầy kẻ nọ như những bông hoa nhỏ trên đường ta đi . Em chỉ là cái cớ , một đối tượng ( vô hình ) để ta chuyện trò tâm sự . Nếu không có Em ta chẳng biết tâm sự cùng ai . Còn tình yêu ? Đối với TCS không có tình yêu bền vững .Nó đến rồi đi như một cái bóng . Đó không phải là tình yêu mà chỉ là cái bóng của tình yêu . Cái bóng bao giờ cũng đẹp ( ? )  . Trong một cơn sốt cao hôn mê , TCS được một người con gái chăm sóc tận tình . Rồi tác giả chứng kiến một đôi vợ chồng  gìa đầm ấm   bên nhau ...Rồi cảnh người vợ đau buồn  thương nhớ người chồng đã mất ...Cảm vì cái ân tình của người thiếu nữ ; cảm vì cái nghĩa tình của người thiếu phụ , TCS cảm tác bài ca " Hạ trắng " 
"Đời xin có nhau dài cho mãi sau nắng không gọi sầu
  Áo xưa dù nhầu cũng xin bạc đầu gọi mãi tên nhau...
....
Áo Em bây giờ mờ giờ mờ xa nẽo mây
 Gọi tên Em mãi suốt cơn mê nầy ..."
  Tình yêu đến và đi trong từng khoảnh khắc . Nụ hôn đầu cũng là nụ hôn cuối . Tà áo đến cũng là quay gót ra đi . Cái mong manh của tình yêu chẳng khác nào cái mong manh của cuộc đời . Em có bao giờ mon men đến bờ cõi riêng ta ? ! Hay Em chỉ chập choạng trong bóng hào quang của ta ? Em theo đời cơm áo để mai ra phố xôn xao .
   Em đến ta hoan hỉ đón nhận . Em đi ta cũng hoan hỉ tiễn đưa
" Yêu em yêu thêm tình phụ
 Yêu Em lòng chợt từ bi bất ngờ "
  Đến với nhau qua sự dung rủi của định mệnh , không thề thốt không hứa hẹn . Nhưng một lần rồi mãi mãi .
  " Đời sẽ buồn như một chiều mưa .
  Hôn nhau lần cuối , hôn nhau lần đầu "
  Cuộc đời vốn dĩ mong manh nên tình yêu cũng mong manh như thế .
" Đời sẽ buồn như một vết thương
 Tình sẽ buồn như là nấm hoang  "

  Tình yêu đến rồi đi trong cuộc đời của TCS như chim bay trên sông nước . Đến không để lại dấu tích .Đi không lưu lại hình ảnh . Đến cũng mặn nồng và đi cũng nhẹ nhàng vui vẻ  . Không mặn nồng sao được vì đời quá mong manh . Trong thiên thu thì trăm năm là giới hạn ngắn ngủi . Trong trăm năm thì tuổi xuân chóng vánh như mặt trời ở đỉnh ngọ thiên .
  " Ôi phù du từng tuổi xuân đã già
  mà  ngày kia đến bờ
 đời người như gió qua  "
  Vì vậy ,
" trả lại từng tin vui
 cho nhân gian chờ đợi "






  

Nhãn tuyến về lẽ sinh tử trong ca từ của nhạc Trịnh công Sơn

   Cuộc đời là giả tạm , thân phận con người là hữu hạn - đó là số phận nghiệt ngã của kiếp người .Con  người không thay đổi được số phận nhưng có thể thay  đổi  được thái độ trước số phận . Đó là cái nhìn hoặc thái độ khác nhau  trước hoàn cảnh của cuộc sống  : phiền não , thống trách , sợ hãi hay an nhiên . An nhiên là là thái độ khôn ngoan của nhà hiền triết . Trịnh công Sơn đã có một thái độ như vậy.

  Nỗi ám ảnh về sự vắng bóng con người là nỗi ám ảnh thường trực trong các nhạc phẩm của anh . Ngay từ năm 15 tuổi , cái tuổi trở mình thành người lớn , Trịnh công Sơn đã phải chứng kiến cái chết của cha -trong một tai nạn xe cộ . ; chứng kiến cảnh góa bụa của  mẹ , cảnh côi cút của đàn em nhỏ ..Trịnh công Sơn thấu hiểu một điều : trần gian là cõi tạm .Tất cả không thoát ra khỏi quy luật của sự chuyển dịch và tàn hoại theo thời gian  . Thời gian nghiền nát tất cả . Ý thức về sự giới hạn của con người trong cuộc đời không phải để phó mặc cho đời , để sống buông thả hay sống vội theo kiểu hiện sinh . Ý thức trước hoàn cảnh giới hạn để sống an nhiên trong từng phút giây hiện tại . Hạnh phúc chỉ có mặt trong từng khoảnh khắc hiện tại trong thời gian vô thỉ vô chung .Cuộc sống cho dù khó sống cũng phải ráng sống . " khó nhọc qua ngày ráng sống " ( Nguyễn Trãi ). Trịnh công Sơn ca hát nhảy múa trong dòng lưu dịch một cách hồn nhiên như một đứa trẻ thơ "bên đời hiu quạnh "mà  " lòng vẫn bình yên "
   Trịnh công Sơn ôm trọn hai thái cực tương quan đối đãi giữa lạc quan và bi quan , giữa sống và chết giữa tồn sinh và hủy diệt
 "Lòng thật bình yên mà sao buồn thế
. Giật mình nhìn tôi ngồi hát bao giờ .."( bên đời hiu quạnh ) . .
Bình yên và thấu hiểu cảnh đời dâu bể đầy mất mát và hư hao ; buồn vì không còn nấn ná lâu hơn trong cõi tạm nầy :
   "   Rồi một ngày kia khăn gói đi xa
     Tưởng rằng được quên thương nhớ nơi quê nhà.... "
   Muốn quên cũng không dễ gì quên; quê hương đích thực vẫn mãi mãi là mộng viễn trình . Cho nên " lòng thật bình yên mà sao buồn thế .."để rồi " giật mình nhìn tôi ngồi khóc bao giờ ". Nhưng không khóc một cách bi đát mà khóc một cách bi tráng : " dù thật lệ rơi lòng không buồn mấy " . Trong một khoảnh khắc tỉnh thức trở về với  thực tại bỗng " giật mình tỉnh ra ồ nắng lên rồi ".
  Trong  ca từ nhạc Trịnh ngồn ngộn những bóng nắng , bóng mặt trời , mây trắng , ngọ trưa ...những hình ảnh biểu tượng của HIỆN TẠI ngọt ngào cháy bỏng .
  Mặc cho phận người lênh đênh , mong manh , tàn phai ,..Trịnh công Sơn trực nhận trong diễn trình hủy diệt vẫn có mầm sống , sức sống dâng trào . Anh giống như một người bị hổ dữ rượt đuổi rơi xuống vực sâu và một tay bu bám cành dâu bên bờ vực , một tay an nhiên hái những trái dâu chín và cảm thấy hạnh phúc bởi vị ngọt của dâu !
   Hạnh phúc khi có khi không , khi còn khi mất . Và mất là tất yếu .
   Trăng tròn rồi lại khuyết , hoa nở để rồi tàn ...Một  "bóng hồng  thấp thoáng nẻo xa " cũng có nghĩa là sẽ quay gót ra đi ..Có cái nhìn biến dịch như vậy mới thấu hiểu được cõi đời giả tạm , cõi người mong manh .
   Cuộc đời là một dòng sông . Con người đi qua cuộc đời như một lưu lượng nước liên lỹ trên dòng sông đó . . Trịnh công Sơn tự nguyện làm khách lãng du rong  chơi trên cõi đời nầy mà  vẫn không biết đâu nguồn cội .  "  Em đi qua chuyến đò thấy con sông đang nằm ngủ
   Con sông là quán trọ và trăng tên lãng du ..."
  Ngươi khách lãng du đó tự nhận là quá nhiều nợ nần với cuộc đời
  " Trăng ơi trăng rất tệ ...mày đi nhớ chóng về .."

  Con người luôn luôn bận bịu với cuộc sống - vội vã , hối hả , lăng xăng ..và sẵn sàng vong thân . Như hòn đá cuội trôi lăn trong lòng khe suối bị giủa mòn góc cạnh , nhưng cuội muôn đời vẫn là đá ; suối muôn đời vẫn là suối :
" Tôi xin làm đá cuội và lăn theo gót hài .."
Trịnh công Sơn , một tên lãng tử ca hát nghêu ngao , rêu rao cái điều đáng sống trong cõi đời trong khuôn khổ giới hạn của cõi người .
Vạn vật sinh sôi nẩy nở theo tứ thời bát tiết . Người nghệ sĩ  hơn ai hết , nhận ra cái đẹp của sự biến dịch , cái sinh cơ của tạo hóa .
Cái đức "Trinh " của tạo hóa là sự thành tựu , sự sinh sôi của vạn vật . Người nghệ sĩ hòa nhập với lẽ tự nhiên - vui thú lắng nghe nhịp thở của đất trời , bước đi của thời gian , sự vận hành của trời đất
"Bốn  mùa như gió , bốn mùa như mây
Những dòng sông nối đôi tay liền với biển khơi ..."
      Những ưu tư phiền muộn , tị hiềm , thù hận ...chỉ là những con sóng trên bề mặt . Sự lắng lòng , tỉnh thức mới là mạch sóng ngầm giữa lòng sâu ; bảo tồn một hơi ấm , điều hòa cả bốn mùa tám tiết được bền lâu .
   " Bốn mùa thay lá thay hoa thay mãi đời ta "
  Một ngày là một đời sống mới . Trong không gian vô cùng vô tận và thời gian vô thỉ vô chung , sự có mặt của con người là một mầu nhiệm đối với ai biết giữ cho mình một nụ cười .
  Hạnh phúc đến trong những khoảnh khắc tình cờ ngẫu nhỉ . Giữ lại nụ cười giữa muôn vàn đổi thay ; Hạnh phúc trong tay  ta sá gì dâu bể .
  Ta hãy nghe Trịnh công Sơn bộc bạch : "Trước cũng như sau 15 năm tôi luôn luôn thấy mình là một con người ấy . Tôi mãi mãi ước mơ được lưu giữ cho riêng mình một nụ cười không đoạn tuyệt .Tôi đã hứng giữ lại trên vai mình những gánh nặng của cuộc đời với lòng bình an không sầu thảm cũng như sống những tháng ngày trên cổ xe nhân hậu của tình người và hoan lạc vô bờ ...Chỉ có một dòng đời trôi chảy miên man ...Mỗi ngày tôi gạn lọc mình để trở thành một ánh nắng tinh khiết vô nhiểm ."
Đêm chờ ánh sáng , mưa đợi cơn nắng
Mặt trời lấp lánh trên cao vừa xa vừa gần 

   Sống, chết là cặp phạm trù khó dung nạp mà cũng khó phân ly  . Với Trịnh công Sơn thì sống trong nỗi chết và chết trong nỗi sống .  Sống trong nỗi chết là ý thức rất rõ về sự tồn sinh hủy diệt của vạn hữu . Vạn hữu giai không . Vì không có tự tính nên các duyên hợp lại thì còn mà các duyên tan rã thì  mất . Một hơi thở ra nếu không còn đủ điều kiện hít vào là chết . Cảm nhận sự chết trong lúc sống là sẵn sàng chấp nhận sự tìm về với hư không . Trở về một mình trong nỗi cô đơn chất ngất .Bởi vì ai cũng ra đi một mình và trở về một mình  . Ý thức được điều đó mới có thái độ an nhiên khi trở về . Triết gia Heideguer khẳng định : " Kẻ nào cảm nhận được chết trước khi nó chết thì nó mới không chết khi nó chết "
    Riêng với Trịnh công Sơn thì  :
   "Trời cao đất rộng một mình tôi đi
 Đời như vô tận một mình tôi về với tôi ..."















   

Với Từ Hải

                                                                      

           Anh từ biển rộng sông dài 
      Mon men đến chốn trần ai làm gì ?
          Vung gươm lên để được chi ? 
       Bất công vẫn mãi muôn đời bất công
          Nỗi niềm chi với non sông
      Gươm đàn nửa gánh - tay không : một giờ ! 
          Hồ Công tráo trở ai ngờ
     Rừng gươm núi giáo phục chờ tướng quân
          Anh Từ ơi ! kiếp giang hồ 
    "Mười năm sự nghiệp bây giờ là đây "!(1)
         Nỗi niềm riêng có ai hay ?
     Nặng  tình với Thúy - dỡ hay cũng đành 
             Thúy rằng :"  cỏ nội hoa hèn 
     Chút thân bèo bọt dám phiền mai sau " (2)
                                                          Từ rằng : Hải lượng thiên ân 
                                                        Cho em ngần ấy có cần chi hơn

                                                          Từ quân ơi cũng một đời !
                                                        Trăm năm đại nghiệp đổi lời tri âm 
                                                          Báu chi danh tướng cát lầm
                                                    Ngàn thu há dễ " ngàn tầm ...tùng quân"(2 )

                                                         Chỉ vì  một ngọn gió giông
                                                      Gốc tùng xiêu đổ- cát đằng bơ vơ .


 (1)Thơ Nguyễn Đình Toàn - Khúc ca Phạm Thái 
(2 )Thơ Nguyễn Du - Truyện Kiều 

Một sự kiện đáng mừng cho đaọ pháp và dân tộc

           


     Có một sự kiện quan trọng làm xôn xao dư luận trong giới phật tử : Đó là đại nguyện của Đại Đức Thích Tâm Mẫn phát dậy Bồ Đề tâm làm một cuộc hành hương  nhất bộ nhất bái từ chùa Hoằng Pháp ( Saigòn ) đến núi Yên Tử  ( Quảng Ninh ) . Cuộc hành trình khởi đầu từ mồng 2 tết Kỷ Sửu ( 2009 ) . Tính đến nay thầy đã đi được gần bốn năm , đã đến địa phận tỉnh Bắc Ninh , gần hoàn thành  ý nguyện . Trong các bản tin , vidéo người ta thấy hình ảnh của thầy mặc áo tràng nâu , đắp y vàng , lạy sát đất trên đường phố đông người và xe cộ qua lại . Hình ảnh nầy gợi chúng ta nhớ đến hình ảnh tương phản của một nhà sư lái xe hơi , tay lái quá đà nên bị lật ngửa ở một vòng xoay giữa phố Saigon  ( câu chuyện nầy được đưa lên báo vào những ngày giáp tết năm Nhâm Thìn 2012 ) . Đem hai hình ảnh và hai sự kiện nầy đặt cạnh nhau ta thấy có nhiều điều để nói về hiện trạng và tương lai đạo pháp .

  Hành hương , kinh hành , thiền hành là truyền thống tu trì của Phật giáo . Hành hương về đất Phật , đi bộ từng bước vững chãi là phép tu rèn luyện tâm ý :
 "Ý về muôn vạn nẻo 
 Thiền lộ tâm an nhiên 
 Từng bước gió mát dậy 
 Từng bước nở hoa sen "
                 ( luật Tì Ni )

  Vừa đi vừa điều nhiếp hơi thở , tâm ý đạt đến trạng thái an nhiên tuyệt niệm .
Lạy sát đất cũng là pháp tu địa xúc . Tiếp xúc với đất để quét sạch ý niệm ngã và ngã sở trong niềm sám hối thống thiết , thành khẩn để được chở che , ôm ấp gọi là sám pháp địa xúc . Đất vốn dày và rộng , chứa đựng và ôm ấp , cho nên tiếp xúc với đất sẽ được an lành ( địa quãng hàm tàng , xúc chi tất an ) .
    Vừa đi bộ vừa lạy trên đường hành hương về đất Phật không phải là chuyện lạ lẫm cũng chẳng phải là cuồng thiền hay là mê tín . Chữ Hành ( 行 ) trong tiếng Hán vừa là đi , vừa là làm mà cũng là đức hạnh nết na hạnh kiểm . Khác một điều là nếu làm với tâm náo loạn , tham dục , ái nhiễm thì là tâm hành  ; còn làm với tâm thanh tịnh trong sạch thì là pháp hành . Hành hương về đất Phật là pháp hành . Trong thế kỷ trước , bên Trung Quốc có Hòa thượng Hư Vân lập nguyện báo ân hiếu mẫu bằng một cuộc hành hương tam bộ nhất bái từ Phổ Đài Sơn đến Ngũ Đài Sơn . Chuyến đi trong ba năm ròng rã , công đức của ngài mới thành tựu viên mãn . Ngũ Đài Sơn là thánh địa , là đạo tràng của ngài Văn Thù Sứ Lợi . Ngài Hư Vân vừa đi vừa lạy , tới sông Hoàng Hà thì gặp trời đổ mưa tuyết , ngài bèn tạm trú trong một căn lều .  Vừa đói vừa lạnh , thân thể mất hết cảm giác , ngài bất tỉnh nhân sự .Tỉnh dậy ngài thấy có người nấu cho một nồi cháo . Ăn xong ngài được lại sức và tiếp tục cuộc hành trình . Tới Ngũ Đài Sơn ngài mới hay người nấu cháo chính là hóa thân của Bồ Tát Văn Thù . Trong tất cả những cuộc hành trình cầu pháp với lòng chí thành chí thiết dù có gặp tai ương kiếp nạn , nhưng trong chốn vô hình vẫn có Chư Bồ Tát , Chư Thần Hộ Pháp ủng hộ . Ví như cuộc du hành thỉnh kinh của Đường tăng Tam Tạng vậy .
   Cuộc hành trình của Đại Đức Thích Tâm Mẫn đến nay đã gần bốn năm trời và thầy đã sắp về đến đích .Lập nguyện của thầy là cầu cho quốc thái dân an . Đó là điều đáng mừng cho dân tộc . Còn về phương diện đạo pháp thì đây là đại hạnh nguyện buông bỏ tứ đại , dũng mãnh thực hành lý vô ngã . Ai mục kích hoặc nghe thấy việc làm của Thầy cũng phải chửng lại để có dịp tự soi lại mình .






  Xưa nay ta vẫn tin nhiều người lập được những thành tích  phi thường  như một phụ nữ vượt Đại Tây Dương bằng một chiếc du thuyền , hoặc một người đàn ông bay qua nhiều châu lục chỉ bằng một khinh khí cầu ...Thế nhưng khi nghe câu chuyện một nhà sư làm cuộc hành hương nhất bộ nhất bái trên một chặng đường gần hai ngàn kilômét thì ai cũng tưởng là chuyện hoang đường . Nhưng đây tuy là chuyện khó tin mà có thật . Vâng ! Nó có thật giữa lòng một thời đại mà phương tiện cơ giới đã đạt đến trình độ siêu tốc ; nó có thật giữa một xã hội chuộng kim tiền , vật chất , ai nấy lăng xăng , dáo dác , đôn đáo , bon chen luồn lách ...tìm đủ mọi mánh khóe để thu gom thật nhiều tiền của về phía mình ; nó có thật giữa những đại gia ném tiền qua cửa sổ ,du hí ăn chơi hưởng thụ ; nó cũng có thật trong thời mạt pháp mà mọi sinh hoạt của Giáo Hội cũng bị lây bệnh thành tích chủ nghĩa . Đó là chưa kể đến những những giấy bạc giả của nhà chùa lạm dụng phương tiện , mượn đạo tạo đời .

  Cốt tủy của đạo Phật là tu hành và tự mình thể hiện chân lý .Ai tu nấy chứng . Nói đến tu hành là nói đến rèn luyện , thực tập ( training ) chứ không phải là sở học ( learning ). Ngày xưa trong các thiền viện , người theo học đạo với thầy được gọi là hành giả .Hành giả phải tự hạ thủ công phu , tự tu tự chứng . Kinh giáo và sư thầy chỉ đóng vai trò trợ lực , khai tâm . Hành giả phải tự thắp sáng ngọn đèn trong tâm của mình . Phật dạy các đệ tử hãy tự thắp đuốc lên mà đi . Ngày xưa có một ông mù đến chơi nhà ban ; khi về thì trời đã tối . Chủ nhà cho ông mù mượn chiếc lồng đèn . Ông ấy nói không cần vì ông không thấy ánh sáng . Người bạn bảo để người đi đường thấy mà tránh . Trên đường đi , ông mù va phải người đi đường vì ngọn đèn của ông đã tắt tự bao giờ mà ông không hay .
          Phần lớn người đời vay mượn ánh sáng của người khác nên thường bị va vấp mà chẳng biết . Thắp sáng ngọn đèn trong tâm là thường xuyên , chuyên nhất thực hành lời giáo huấn của chư Phật :
    Chư ác mạc tác 
    Chư thiện phụng hành 
    Tự tịnh kỳ tâm 
    Thị chư Phật giáo 
 ( không làm mọi điều ác
 thành tựu các hạnh lành
 tâm ý giữ trong sạch 
chính lời chư Phật dạy )

     Cụm từ " giữ tâm trong sạch " ta thấy nói thì dễ mà làm thì khó .
   Đại đức Tâm Mẫn phát dậy Bồ Đề tâm làm cuộc hành hương nhất bộ nhất bái để rèn luyện tâm ý kiên định , củng cố niềm tin xác tín đối với Chư Phật . Ý nghĩa cuộc hành trình nầy không nằm ở điểm đến hoặc mục đích đến mà nắm ở chỗ đang đi . Đành rằng  có đi thì sẽ đến , có cầu ắt sẽ được . Hình ảnh của một người trẻ tuổi lạy sát đất giữa đường phố người , xe tấp nập lăng xăng bươn bả là hồi chuông cảnh tỉnh mọi người dừng lại trong giây lát , làm sạch tâm ý mình . Mỗi bước đi với mỗi cái lạy của Thầy đều trong cảnh giới nhất niệm bất sinh . Gieo mình năm vóc sát đất là hành động buông bỏ tứ đại , kể cả ngã và ngã sở . Nói như Huệ Trung Thượng Sỹ trong " Phóng cuồng ca " :
     Buông bỏ tứ đại hề đừng nắm bắt 
     Tỉnh một đời hề thôi chạy quàng 
     Thỏa nguyện ta hề được ngã sở 
     Sống chết bức nhau hề ta vẫn coi thường . 

  Tóm lại , toàn bộ câu chuyện về chuyến hành hương đến xứ Phật của Thầy Tâm Mẫn là một tin vui đối với dân tộc và Đạo Pháp . Thì ra Đạo Pháp vẫn còn những bậc chân tu , những chủng tử Bồ Đề phát tâm đại nguyện để duy trì chánh pháp . Trong cuộc hành trình của đạo pháp và dân tộc , Phật giáo luôn luôn tiềm ẩn trong mạch sống của dân tộc . Đạo Pháp tuy không bước cùng nhịp , đồng hành với thời đại song luôn luôn cọng hưởng cùng dân tộc trong cuộc hành trình  miên viễn .

Làm từ thiện với tâm bồ đề

    Nguyên động lực của việc đi làm từ thiện là từ bi và trí huệ  ( hiểu và thương ) .  Trí huệ và từ bi là hai mặt của tâm Bồ Đề  ( Bohdicitta) . Đi làm từ thiện mà đánh mất tâm Bồ Đề thì việc làm đó trở nên vô bổ và có nguy cơ tạo nghiệp . Kinh Hoa Nghiêm cảnh báo :
Vong  thất Bồ Đề tâm , tu chư thiện pháp , thị danh ma nghiệp "
 ( quên mất tâm Bồ Đề , tu các thiện pháp , đều là việc làm của ma  ) . Trong luật sa di cũng có câu : " Kim nhân bất năng như thị hành từ " ( Người đời nay không biết thực hành lòng yêu thương một cách như vậy ) . Chữ "như vậy"  ở đây có nghĩa là không kiên cố Bồ Đề tâm .
    Thế nhưng Bồ Đề tâm là gì ?

 Bồ Đề tâm là lòng Bồ Đề , là tâm Phật , là lòng giác ngộ . Hiểu hết ý nghĩa phong phú của Bồ Đề tâm là đạt đến giác ngộ viên mãn . Chính Bồ Đề tâm làm cho Bồ Tát thành Bồ Tát , làm cho Phật thành ra Phật . Không có Bồ Đề tâm sẽ không có cái gọi là giáo hội ,  tăng đoàn ; ngay cả các hoạt động từ thiện cũng trở nên vô nghĩa .
    Bồ Đề tâm có hai mặt : Từ Bi , Trí huệ . Từ bi được hoạt hiện bằng phương tiện thiện xảo qua năm ba la mật : bố thí , trì giới , nhẫn nhục , tinh tấn , thiền định . Phương diện này thuộc về tục đế .
   Còn trí huệ ba la mật còn gọi là Bát Nhã ba la mật , hay còn gọi là  Không tính . Phương diện này thuộc về chân đế .
   Trong sáu ba la mật nói trên thì trí huệ ba la mật là bình chứa của tất cả ba la mật khác . Nếu bình chứa không được nung kỹ thì tất cả những thứ được  chứa trong đó sẽ bị rò rỉ . Nói tắt , trí huệ ba la mật là căn bản của sáu ba la mật .
  Bồ Đề tâm nói gọn lại là từ bi và trí huệ , là tâm bồ tát , là tâm Phật . Tâm Phật khác với tâm chúng sinh ở chỗ tâm chúng sinh  ( gọi là nhất thiết chủng trí ) có đầy đủ yêu thương , hờn giận , si mê, trí lực , khổ đau , hạnh phúc . Còn tâm Phật gọi là bình đẵng tánh trí : Không còn phân biệt , không kẹt vào tướng , không kẹt vào khái niệm , không kẹt về ngã , về nhân , về chúng sanh , về thọ giả ...
  Tán thất Bồ Đề tâm tức là đánh mất tâm Phật , mất cả Bồ Tát hạnh . Đi làm từ thiện là thực hiện hạnh Bồ Tát . Một cư sĩ bình thường có thể thọ Bồ Tát giới và thực hành hạnh Bồ Ttrong thế giới tục đế . Bồ Tát đi thánh hóa cuộc đời nhưng nếu đánh mất Bồ Đề tâm thì sẽ bị đời tục hóa . Kinh Phổ Minh Bồ Tát nêu ra bốn điều khiến cho Bồ Tát đánh mất Bồ Đề tâm như sau :
   1/ Lường gạt thầy dạy đạo của mình , không tôn kính những pháp môn và những kinh Phật mà mình đã được truy dạy
  2/ Gây tạo sự ngờ vực không xác đáng và sự ân hận hối tiếc vô cớ vào trong lòng người khác
  3/ Chửi rủa phỉ báng những kẻ cầu đạo đại thừa  , rồi bêu xấu họ khắp nơi
  4/  Xun xoe nịnh hót và lòng dạ quanh co , không được thẳng thắn thật lòng khi tiếp xúc tùng sự với người đời .
     Một khi phạm vào các điều nói trên ( trong kinh Phổ Minh ) thì các hành giả đã đánh mất Bồ Đề tâm của mình . Và như vậy thì việc bố thí , trì giới , ....đều trở nên vô nghĩa .
   Đi làm từ thiện thì cần phải kiên cố Bồ Đề tâm , phải có tâm bình đẵng , tánh trí , vô phân biệt trí . Bài thi kệ của Lục Tổ Huệ Năng sau đây nói về tâm vô trước trong cảnh hồng trần :

   Ngột ngột bất tu thiện 
  Đằng đằng bất tạo ác 
  Tịch tịch đoạn kiến văn
   Đảng đảng  tâm vô trước 

Tạm dịch :

     Trơ trơ không tu thiện 
     Lăng xăng không tạo ác 
     Tẩy trừ tâm phân biệt 
     Hiển bày tâm vô trước 

       Tâm vô trước là tâm không còn phân biệt . Đi làm từ thiện mà còn vướng , còn chấp , còn nhân , còn ngã , ....thì vô tình đã đánh mất  hết Bồ Đề tâm !